Protesto Kültürü ve Halk Hareketleri: Tunus’ta 2025 Sokak Gösterilerinin Temel Dinamikleri: Protesto Kültürü ve Halk Hareketleri: Tunus’ta 2025 Sokak Gösterilerinin Temel Dinamikleri

Kadir Şahin; Nurten HALATÇI

doi:10.5281/zenodo.20580266

Yazarlar

Kadir Şahin yok
Nurten HALATÇI Kırklareli Üniversitesi Uluslararası İlişkiler, Çorlu, Tekirdağ, Türkiye https://orcid.org/0009-0005-8091-499X

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.20580266

Anahtar Kelimeler:

Tunus, Otoriterleşme, Sokak Gösterileri, Demokratikleşme

Özet

Bu araştırma, 2025 yılı Tunus sokak gösterilerinin temel dinamiklerini incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada özellikle siyasi hak ve özgürlükler, demokratikleşmenin gerilemesine paralel olarak ortaya çıkan otoriterleşme eğilimlerine yönelik toplumsal tepkiler ile ekonomik eşitsizliklerin rolü analiz edilmiştir. Araştırmanın temel hipotezi, 2025 yılında Tunus’ta gerçekleşen sokak gösterilerinin ekonomik eşitsizlikler, demokratik talepler ve sivil alanın genişlemesine ilişkin beklentiler çerçevesinde, siyasi hak ve özgürlüklerin artırılmasına yönelik talepler doğrultusunda ortaya çıktığıdır. Araştırma, nitel yöntemle tasarlanmış bir vaka çalışmasıdır. Veri kaynakları arasında akademik yayınlar ile güvenilir ve güncel çevrim içi kaynaklar yer almaktadır. Çalışmada Cumhurbaşkanı Kays Said’in 2022 yılında Başbakanı görevden alması, meclisi ve yüksek yargı organını feshetmesi sonrasında yaşanan siyasi dönüşüm, anayasa değişikliği referandumu ve Arap Baharı dönemiyle kurulan benzetmeler üzerinden, gösterilerin sosyo-ekonomik, sosyo-politik ve tarihsel bağlamları incelenmiştir. Cumhurbaşkanının merkeziyetçi ve otoriter nitelikli tek adam yönelimleri; basın özgürlüğü endeksleri, yolsuzluk algı endeksi ve demokrasi endekslerinde Tunus’un son beş yıldaki gerilemesiyle açık biçimde doğrulanmaktadır. Benzer şekilde, işsizlik oranı, kişi başına düşen gelir ve gayri safi yurt içi hasıla gibi ekonomik göstergelerde son yıllarda gözlenen olumsuz seyir, ülkenin ekonomik dinamiklerini açıklayan önemli veriler sunmaktadır. Araştırmanın bulguları, Cumhurbaşkanı Kays Said’in otoriter, merkeziyetçi ve anti-demokratik politikalarının toplumda yaygın bir memnuniyetsizliğe yol açtığını ve 2025 sokak gösterilerinin temel belirleyicilerinden biri olduğunu ortaya koymuştur. Sonuç olarak, 2025 yılı protestoları; demokratik alanın daralması, sivil katılımın sınırlanması, basın özgürlüğündeki gerileme ve ekonomik eşitsizliklerin (işsizlik, yoksulluk, yolsuzluk, yüksek enflasyon ve alım gücünün düşmesi) bir araya gelmesiyle ortaya çıkan çok boyutlu bir toplumsal mobilizasyon hareketi olarak değerlendirilmiştir.

Referanslar

Açıl, M. (2017a). 2014 Tunus Anayasası hakkında genel bir değerlendirme. Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 25(2), 89–131.

Açıl, M. (2017b). Tunus’un demokratik dönüşümü ve anayasa yapım süreci. Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 25(1), 165–203.

Al Jazeera. (2015, July 26). Tunisia an “open-air prison”, say protesters at anti-President Saied march. Al Jazeera. https://www.aljazeera.com/news/2025/7/26/tunisia-an-open-air-prison-say-protesters-at-anti-president-saied-march

Amara, T. (2025, November 23). Tunisians escalate protests against Saied, demanding return of democracy. Reuters. https://www.reuters.com/world/africa/tunisians-escalate-protests-against-saied-demanding-return-democracy-2025-11-22

Ayhan, V. (2012). Tunus isyanı: Arapların devrim ateşini yakması. Ortadoğu Etütleri, 3(2), 59–93.

Baş, Ş. (2022). Tunus Cumhurbaşkanı Kays Said’in anayasal politikası: 2022 Anayasa referandumu. Akdeniz Havzası ve Afrika Medeniyetleri Dergisi, 4(2), 57–70.

Bilgili, Ç. N. (2023). Tunus’ta siyasi kırılmalar: Devletin görevlerini yerine getirmedeki başarısı ve Tunus’un değişen toplum sözleşmeleri. Fenerbahçe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 3(1), 85–110.

Carter Center. (2023). Constitutional referendum and early parliamentary elections in Tunisia July 2022–January 2023. https://www.cartercenter.org

Doğanyılmaz Duman, D. (2020). Yasemin Devrimi, kimlik ve demokratikleşme: Tunus’ta din ve kimlik algısı üzerine bir inceleme. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Elektronik Dergisi, 11(2), 312–324.

Elthabti, A. ve Abu Shamala, R. (2025, March 4). Tunisia begins trial of opposition figures on “conspiracy” charges amid protests. Anadolu Ajansı. https://www.aa.com.tr/en/middle-east/tunisia-begins-trial-of-opposition-figures-on-conspiracy-charges-amid-protests/3499697

Gökçen, A. (2024). Tunus’un demokratikleşme süreci bağlamında Tunus Genel İşçi Sendikası (UGTT). ORAFAM Journal, 2(1), 40–52.

Inter-Parliamentary Union. (2022). Tunisia parliamentary elections dataset.

https://data.ipu.org/parliament/TN/TN-LC01/election/TN-LC01-E20221217

Kebabcı, G. ve Çatı, M. O. (2022). Toplumsal hareketlerin siyaset psikolojisi kavramları ile incelenmesi: Arap Baharı sürecinde Tunus ve Mısır. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(1), 235–256.

Macrotrends. (2025). Tunisia unemployment rate (1991–2024).

https://www.macrotrends.net/global-metrics/countries/tun/tunisia/unemployment-rate

Marks, M. (2015). Tunisia’s Ennahda: Rethinking Islamism in the context of democratic transition. Brookings Doha Center.

Mercan, M. H. ve Kılavuz, M. T. (2017). Tunus’ta demokratikleşme ve elit teorisi. Uluslararası İlişkiler Dergisi, 14(55), 75–92.

Okumuş, F. (2015). İslami hareketin iktidar deneyimi: Tunus ve Mısır. İstanbul: Mana Yayınları.

Othmeni, O. (2024). US foreign policy on transitional justice and democratization in Tunisia. European Journal of American Studies, 19(2), 1–16.

Özkoç, Ö. (2019). Tunus’ta demokrasiye geçiş süreci ve En-Nahda’nın ideolojik dönüşümü. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 74(3), 689–718.

Öztürk Çelebi, G. (2024). Arap Baharıyla sembolleşen Tahrir protestolarında internetin rolü. The Journal of Social Science, 8(15), 46–59.

Perkins, K. J. (2014). A history of modern Tunisia. Cambridge: Cambridge University Press.

Reuters. (2019, October 14). Official results show Kais Saied won Tunisian presidential election. Reuters. https://www.reuters.com/article/world/official-results-show-kais-saied-won-tunisian-presidential-election-idUSKBN1WT23S

Sayın, Y. (2019). Arap Baharı ve Tunus’un Yasemin Devrimi’ni yeniden anlamak. International Journal of Politics and Security, 1(2), 104–121.

Schaefer, I. (2018). Political revolt and youth unemployment in Tunisia. in I. Schaefer (Ed.), Political revolt and youth unemployment in Tunisia (ss. 21–23). Cham: Palgrave Macmillan.

Thabeti, A. ve Asmar, A. (2025, April 19). 3rd hearing in Tunisia’s “conspiracy” trial. Anadolu Ajansı. https://www.aa.com.tr/en/africa/3rd-hearing-in-tunisias-conspiracy-trial-of-40-opposition-politicians-key-figures-resumes-amid-boycott/3542774

Turan, M. A. (2022, December 19). Tunus’ta resmi olmayan sonuçlara göre seçimlere katılım oranı yüzde 11,22 oldu. Anadolu Ajansı. https://www.aa.com.tr/tr/dunya/tunusta-resmi-olmayan-sonuclara-gore-secimlere-katilim-orani-yuzde-11-22-oldu/2767826

Ulutaş, U. ve Torlak, F. (2011). Devrimden demokrasiye Tunus’un seçimi. Ankara: SETA.

Ünlü, S. (2025). İslamcılığın demokratikleşme ile uyumu: Tunus deneyimi. Abant Sosyal Bilimler Dergisi, 25(2), 1029–1043.

Worldometers. (2025). Tunisia GDP. https://srv1.worldometers.info/gdp/tunisia-gdp

Xinhua. (2019, October 15). Saied wins Tunisia’s presidential election. Xinhua. http://www.xinhuanet.com/english/2019-10/15/c_138471661.htm

Protesto Kültürü ve Halk Hareketleri: Tunus’ta 2025 Sokak Gösterilerinin Temel Dinamikleri